İlk Türk kadın edebiyatçılardan olan Halide Edip Adıvar, 1884 yılında İstanbul’da doğdu. Babası sarayda katiplik yapmış bir devlet memuruydu. Kızının İngiliz terbiyesiyle yetişmesini istediği için, küçük yaşlardan itibaren kızına İngiliz mürebbiyeler tuttu. Halide Adip Edıvar, Üsküdar Amerikan Kız Kolejini bitirdikten sonra Rıza Tevfik, Salih Zeki gibi şöhretlerden felsefe, sosyoloji ve matematik dersleri aldı.
Halide Edip, kendisine öğretmenlik yapmış olan Matematikçi Salih Zeki Bey ile evlenmişti. İlk yazıları nesir-şiir halindedir. İlk romanları basit, biyografi romanlarıdır. Kadın ruhunu, Handan isimli romanında çok iyi anlatır. Kalp ağrısı, Zeyno’nun oğlu, Mev’ut Hüküm, bu tipte eserleridir.

Sonra, kurtuluş Savaşı ile ilgili Vurun Kahpe’ye, Ateşten Gömlek gibi sosyal amaçlı, Gökalp’in fikirleriyle yoğrulmuş Yeni Turan gibi romanlar da yazmıştır. Mütareke yıllarında Sultan Ahmet Meydanı’ndaki Kadınlar Birliği’nin tertiplediği büyük mitingde söylediği heyecanlı nutukla halkın içine kurtuluş uğrunda savaş ateşini salmıştı. Bunu hem Sinekli Bakkal romanında hem Türk’ün ateşle imtihanı adlı hatıralarında gayet canlı bir dille anlatmıştır. Oysa o sıralarda Türkiye’yi Amerika koruyuculuğu altına sokacak bir manda yönetiminden yanaydı. Anadolu’ya katıldıktan sonra, bu fikirleri değişmiş ve Atatürk’ün yakınlığı ona gerçekleri göstermiştir. Ancak, ikinci kocası Adnan Adıvar ile evlendikten sonra cumhuriyetin ilk yıllarında yapılanları beğenmenmedikleri ve Atatürk’e söz geçiremedikleri için kocasıyla yurt dışına çıktı. Adıvar çifti onbeş yıl boyunca Avrupa ve Amerika’da Türk devrimlerini tanıtacak konferanslar ve dersler verdi. Ne var ki bunların hepsi de gerçekten tanıtıcı ve övücü olmadığı için, türkiye’ye anck Aatatürk’ün ölümünden sonra dönebildiler.

Adıvar çiftinin yurt dışında çalışmalarının en güzel ürünü, Londra’da yayınlanan ‘The daughter of the clown’ yani ‘Soytarının Kızı’ adlı romanı oldu. Daha sonra da eserleri genişleterek, Türkçe olarak yazdı.

Halide Edip, türk edebiyatında ilk opera librettosu yazan kadın sanatçıdır. 1918 yılında yayınlanan ve Hazreti Yusuf hikayesini konu olarak ele alan “Ken’an Çobnları” daha sonra bestelenmiştir.

Hikaye ve romanlarında en önemli nitelikleri heyecanlı, sürükleyici bir üslupla yazılması, gözlemlerinin gerçekçi ve doğru olması ve kompozisyon sağlamlığıdır. Kadın karakterleri birbirine benzer. Hep aynı kuvvetli kişiliği olan kadını ele almıştır. Ki bu da tamamen kendi portresidir. Ancak, edebiyat çevreleri tarafından üslübu düzensiz bulunmaktadır. Zaten, yazdıklarını bir daha okumadığını kendisi de itiraf etmiştir. Daha 1918 yılında, Ruşen Eşref Ünayrıh’ın ‘Diyorlar ki’ isimli anketine verdiği cevaplarda, Fazıl Ahmet Aykaç, onun için şu doğru teşhisi koyuyordu:
”Halide Hanım, sizi vaad ettiği güzel bir manzaranın karşısına götürüyor. Fakat oraya kadar, ayaklarınız ve ayakkabılarınız sağlamsa, yürüyebilirsiniz. Çünkü yol o kadar taşlı, o kadar çapraşık, o kadar dikenli ki... Üslüp gayet karışık, fakat arkasında yeni ve uyanık bir ruh var. Nasıl söyliyeyim... Halide Hanım’ın kitapları lezzetli, ama kılçığı bol bir sardalya gibidir”.

Yazarın burada söylediği o yeni ruh, gerçekte o zamana kadar, Fransız romanı tahlilciliğine alışmış olan türk edebiyatına, ruh tahlillerini yansıdıkları olaylarda gösteren, Anglo Amerikan roman tekniğini de uygulamış olmasıydı ki, eğitiminin tabii bir sonucu olarak Halide Edip Adıvar, bizde bu çığrı ilk deneyen sanatçıdır.

Halide Edip Adıvar, ikinci eşi doktor Adnan Adıvar ile birlikte, 1926-1939 yılları arasında İngiltere ve Fransa’da yaşamıştır. Bu arada, Amerika’ya davet edilerek Amerika’nın başlıca üniversitelerinde ‘Yakın Şark Fikir Tarihi’ ne dair, konferanslar vermiş, hatta 1931 ile 1932 yıllarında Colombia Üniversitesi’nde misafir profesör olarak dersler vermiştir. 1935 yılında ise Hindistan’da Delhi Üniversitesi’ne misafir profesör olarak davet edilmiş, kalküta, Beneras,Haydarabat, Aligar, Lahur ve Peşaver üniversitelerinde verdiği konferanslar büyük ilgi görmüştür.

Daha sonra, verdiği bütün konferanslar bir kitapta toplanmıştır. 1939 yılında Türkiye’ye dönen Halide Edip Adıvar, Edebiyat Fakültesi’nde İngiliz edebiyatı kürsüsünün başına gezmiştir. Adıvar, Demokrat Partisi listesinden bağımsız milletvekili seçilerek 1950-1954 yılları arasında da milletvekilliği yapmıştır.

Halide Edip Adıvar’ın kitaplarının bazıları, Türkiye dışında da büyük ilgi görmüş, İngilizce, Fransızca, Almanca, Rusca, macarca, Fince, urdu ve Sırp dillerinde de basılmıştır.

Ünlü edebiyatçı, 1964 yılında 80 yaşındayken yine doğduğu yerde, İstanbul’da hayata veda etmiştir.

Önceki Sayfa